Dizanteri;  şiddetli  kanl? ishal ile  karakterize olarak seyreden bir tür kalın bağırsak enfeksiyonudur,  bula??c? ve salgın  olan dizanteri hastalığı halk arasında kanl? basur olarak da bilinmektedir.Dizanteri nin iki ana ?ekli vardır, basilli  dizanteri, amipli  dizanteri.

Basilli dizanteri

Shigella grubu mikroplar tarafından meydana getirilir. Tek tük vak’alar halinde yurdumuzun her yerinde devaml? olarak vardır. ?artlar müsait olunca salgınlar da yapar. Dizanteri basilinin kayna?? insanlardır, direk temas veya su , besin gibi maddelerle dolaylı yoldan bula??r. Hastanın dokundu?u çatal, ka??k, bardak, havlu, kap? tokmaklar?,wc musluklarında basiller söz konusudur.Dizanteriyi hafif geçirenler kolayca yayabilirler o yüzden toplu ta??ma araçlarında, umumi  tuvalatlerde dikkatli olmakta yarar vardır,  hiçbir hastalık belirtisi olmaksızın dizanteri mikrobu ta??yıcılarıda vardır.Özellikle dizanteri yayılmasında  karasinekler büyük rol oynar. Genelde dizateri salgınları yaz aylarında çıkar, denize dökülen la??mlardan kar??an basillerle plajlarda enfeksiyon kapmak mümkündür, dizanteri her cins insan da ve herya?ta görülebilen bir enfeksiyondur. Kuluçka süresi ortalama 3-6 gün arasında de?i?ir.

Basilli dizanteri belirtileri
Ani olarak ba? a?rıs?, halsizlik,  kusma, titreme, yüksek ate?, karın ağrısı ile birlikte, kan,  cerahat, balgam içeren ishal ba?lar. Hastalık ilerledikçe dil ?i?er,
hazımsızlık ortaya çıkar, idrar yaparken yanma, bazı durumlarda durdurulmayan hıçkırık oluşur. Hastalığın 2.-3. gününde tansiyon dü?er, nabız say?sı artar.

Çocuklarda ise sinir sistemi belirtileri fazladır, huzursuzluk durgunluk, su kaybı, havaleyle  seyreder. Eri?kinlerde 10-15  surer, müzminle?en dizanteri ise gelip geçici tedavilerle senelerce sürebilir.
Dispeptik müzmin dizanteri
Büyük abdestte kan ve balgam kaybolduğu halde ishal devam  eder, besinlerin hazmedilmemesi söz konusudur,  kalın bağırsakta ülserli ve kanayan noktalar vardır.
Komplikasyonlar;
Makat çevresi apseleri, prolapsus ani, idrar kesesi iltihabı, dizanteri romatizmas?, göz kapa?? mukozasının iltihabı konjiktivit, kaslarda nadir olarak felç görülebilir. Ölüm oran? %5 -10 arasındadır, çocuk ve ya?lılarda daha fazladır.
Basilli dizanteri tipik belirtileri ile kolayca tanınır. Fakat amipli dizanteriden klinik belirtileri ile ayırt edilemez. Kesin teşhis, büyük abdestten kültür yaparak dizanteri basilini üretmekle konulur.

Tedavi

Hataneye yatıralarak hasta yatak istirahatine  alınır, önce beslenmesi ayarlanır. Bol sıvı verilir. Hasta pirinç çorbası ile beslenir. Posa bırakan gıdalar verilmez (sebze, meyve gibi). Midede azalmış bulunan hidroklorik asit, limonata şeklinde veya özel ilaçlarla tamamlanır. Yemekten sonra, sindirim enzimleri ihtiva eden ilaçlar verilir. Yiyebilen hastalara ek?i elmaların rendesi faydalıdır. şiddetli ağrılara kar??; karın üzerine sıcak su torbaları ve termofor koymak iyi gelir, geceleri ilaç verilir. Tedavide ilaç en mühimi, direk basil üzerine etkili olan ilaçlar uygulanmaktadır.
Korunma
Sular klorlanır,  sütler iyi kaynatılır veya pastorize edilir, çi? sebze  ve meyveler temzi ve bol su ile yıkanır.Salgın sırasında çi? sebze ve meyve yenmemelidir. Besinler karasinek lerden korunmal?, el temizli?ine, mutfak temizli?ine, tuvalet temizli?ine  dikkat edilmelidir.Korunmada yaygın olan bir a?? yoktur.

Amipli dizanteri
Entamoeba histolytica ismi verilen bir amip tarafından meydana getirilen, dizanteri ?eklidir. Bu amip, insanlara ait bir parazittir. Bunun bir canl? hareketli ?ekli, bir de kist ?ekli vardır. Tabiatta ancak kist şeklinde bulunur. Amipli dizanteri tropik ve subtropik iklim bölgesinde yaygındır. Birinci Cihan Savaışnda M?sır’daki kamplarda esir kalan er ve subaylarımızla yurdumuza gelmiş ve Anadolu’nun so?uk sıcak her bölgesine yayılm??tır.Canl? ?ekli dayanıksız olduğundan,  bulaşmada önemli değildir. Su,  çi? yenen besinler ve karasinek ler hastalığın bulaşmasında rolü  büyüktür. Amipli dizanteri tek tük rastlanan bir hastalıktır, basilli dizanteri gibi salgınlara pek yol açmaz.
Ağızdan alınan kistler, doku içinde ilerler bağırsakta ülsere neden olur, apselere yol açabilir.Amipli dizanteri genellikle kistler alındıktan 8-10 gün sonra ortaya çıkmaktadır.

Belirtileri

Derecesi iklime, ki?inin bünyesine ve amibin cinsine göre değişiklikler gösterir. Had amipli dizanteri, hastalığın klasik ?eklidir. Belirtiler basilli dizanteriye benzer. Farkl? olarak, bunda genellikle ate? yoktur. Ancak barsakta gelişen diğer bir enfeksiyon veya karaciğer apsesi gibi bir komplikasyon olursa ate? yükselir. Hafif belirtiler ve nöbetlerle tanınmayan amipli dizanteri veya had safhadayken yeterli tedavi görmeyen veya hiçbir hekim tarafından müdahale edilmeyen vak’alar müzminle?ir. Amip hali denen hafif hastalık, müzmin dizanterinin meydana gelmesinin ba?ta gelen sebeplerindendir.

Komplikasyonlar?: Barsak gangrenleri, barsak kanamaları ve delinmeleri, barsakta kanser gelişimi, hepatit  karaciğer iltihabı karaciğer absesi ve diğer organ abseleri sayılabilir. Amipli dizanteri; ishal yapan diğer hastalıklarla ve en çok da basilli dizanteri ile kar???r. Kesin teşhis; büyük abdestten  alınan bir parçanın mikroskopla incelenip, amiplerin görülmesiyle olur. Tedavisi ve korunmas?  basilli dizanteri gibidir.