hastalıklar

Kemik tümörleri
Kemik tümörleri, vücudun herbölümünde görüldüğü  gibi kemiklerdede görülebilir, kemik  dokusundan kaynaklanan bi­rincil iskelet tümörleri bütün tümörler gibi iyi ya da kötü huylu olabilir; ikincil tümörler ise başka organ ve dokulardaki, tümörlerin yayılması sonucu gelişir.
Kötü huylu tümörün özellikleri ?un­lardır, büyüme ve gelişmesi sınırsızdır, vücudun bir bölgesinden cerrahi giri­?imle çıkarılsa bile yeniden ortaya çıkabilir, kan ve lenf dola??mıyla başka or­ganlara yayılıp metastaz yapar, yerleşti­?i dokuyu yıkıma u?ratır, hücreleri nor­mal vücut hücrelerinin hiçbirine benzemez, yerleştiği organın işlevine engel olsa bile gelişimini sürdürür.
?yi huylu tümörler bu özelliklerin hiçbirine sahip olmadığından kolayca ayırt edilebilir. Sağlıklı hücreleri and?­ran ve ait olduğu doku türüne uygun olarak farklıla?m?? hücrelerden oluşur, yerleştikleri organın işlevini engelleye­cek ölçüde büyümezler. Yineleme ve yayılma e?ilimleri az olmakla birlikte, anevrizmal kemik kisti gibi bazı iyi huylu tümörlerin yineleme oran? yüksektir. Dev hücreli tümör gibi bazı iyi huylu tümörler de, sınırlı da olsa çevre lokuya yayılırlar, ama uzak dokulara sıçramazlar.

Birincil tümörler

İnsanda rastlanan tüm tümörlerin yüzde 5?ini oluşturan birincil kemik tümörleri sıklık açısından sindirim sistemi ve üre­me organı tümörlerinden sonra gelir.
Tümörü oluşturan hücreler genellik­le tümörün kaynaklandığ? sağlıklı dokunun yapısındadır. Ba?doku, k?kırdak ve kemikten türeyen kötü huylu birincil tü­mörlerin hemen tümü sarkom olarak ad­landırılır ve sıklıkla 40 yaşından önce ortaya çıkar. ?yi huylu birincil tümörler  kemik yapısının bütünlü?ünü bozdu?unda ve mekanik direncini azaltt???nda bu tü­mörler cerrahi giri?imle çıkartılabilir, yerine aynı  hastadan alman ya da önce­den başka bir canlıdan alınıp korunan kemik grefleri yerleştirilebilir. Tedavi­de amaç kemi?in bütünlü?ünün yeni­den kazandırılmasıdır. ?yi huylu kemik tümörlerinin ba?lıcalan, genellikle el ve ayaklardaki uzun kemiklere yerleşen kondrom ya da enkondromlardır. Ke­mik duvarının incelmesi nedeniyle ko­layca oluşan kırıklarla ortaya çıkan kondromlar kiste benzese de, içinde s?­v? yerine ekmek içine benzer bir madde vardır. Cerrahi giri?imle dikkatle alın­dıktan sonra ortaya çıkan bo?luk başka bir kemikten alınan gref ile kapatılır.
?yi huylu kemik tümörleri arasında, sıklıkla büyüme ça??nda, uzun kemikle­rin metafizlerinde (kemi?in uca doğru genişleyen bölümü) çıkan ve k?kırdak yapısındaki bir kabukla kapl? olan egzostozlar önem ta??r. Bunlar tek başına ya da birden çok olabilir; sıklıkla erkeklerde görülür. Birden çok olanların kalıtsal ol­du?u ileri sürülmektedir. Vücutta yaygın olarak yer alan çok sayıdaki egzostozun öteki organları sıkıştırması Önemli bo­zukluklara yol açabilir. Birden fazla eg-zostoz genellikle küçük ya?larda görülür ve tek kol ya da bacakta biçim bozuklu­?una ve kısal??a neden olabilir. Rahatsız­lık veren bütün egzostozlar, cerrahi giri­?imle çıkarılmalıdır. Kemik f?bromu ke­mi?in korteks adı verilen en dış bölü­münde ya da bunun hemen altında ba?dokudan kaynaklanan iyi huylu bir tü­mördür. Büyürken kemi?in kalınla?masına neden olduğundan mutlaka çıkar­tılması gerekir. Diz kemiklerinin metafizinde çıkanlar genellikle kendiliğinden geriler. Kemik kisti gerçek bir tümör de­?ildir ve 20 yaşından önce, özellikle kol kemi?i ve uyluk kemi?inde ortaya çıkar.
Büyürken kemi?in mekanik direncini azaltt???ndan basit darbeler bile kemik k?-nklanna neden olabilir. ?çindeki kan ve serum içeren sıvı bo?altıldıktan sonra ka-an bo?luk aynı hastadan alman kemikle kapatılır. Kimi zaman bu işlemin birkaç kez yinelenmesi gerekirse de, kesin iyi­line sağlanır. Devhücreli tümör yavaş [?erler; içerdiği hücrelerin tipik görünümüyle ayırt edilir. Epifiz (kemik ucu) k?­kırda??nda, eklemlerin yakınında çıkar; vakit kaybetmeden çıkarılıp yerine sa?­lıkl? bir kemik konması gerekir.
Kötü huylu birincil tümörler, bu tü­mörler ?öyle sıralanabilir  Osteosarkom, kondrosarkom, fibrosarkom, dev hucreli sarkom, miksosarkom, Ewing tümörü, retikülosarkom, anjiyosarkom, lenfosarkom, liposarkom, plazmositom, kötü huylu lenfogranülom, kötü huylu nörinom.
Hastalığın ilerleyi?i kaynaklandığ? dokuya (ba?dokusu, k?kırdak, kemik vb) göre de?i?ti?inden, olguların tü­münde farklı tedavi uygulanır. Bu ne­denle, ba?arıl? tedavi için tümörün yap?­sının iyi belirlenmesi ve doğru tam konması gerekir.
Tan? tek bir veriye dayanarak de?il, aşağıdaki verilerin tümü birlikte de?er­lendirildikten sonra konmalıdır:

• Muayeneyle elde edilen veriler;
• laboratuvar bulgular;
• d??tan görünüm;
• tümörün mikroskopla incelenmesiyle elde edilen bulgular?.

Bu verilerin tümü, olguların yüzde 100?ünde kesin tanı konmasın? sa?layabi­lir.

• Tanının doğru olması en az üç ne­denle büyük önem ta??r:
• Tedavide kol ya da baca?ın kesilmesi ya da kesilmemesi bu verilere ba?lıdır;
• Aile bireylerine hastalığın gidi?ine ilişkin bir görü? vermeye yarar;
• Kötü huylu tümörlerdeki tek iyileş­me olasılığı doğru ve erken tan? ile bu­nu izleyen uygun ve hızl? bir tedavi sü­recidir.

Tümör metastazlar?

Ba?ka organlarda gelişen kötü huylu tü­mörlerin hemen hemen tümü, iskelet sis­teminde yayılarak ikincil tümörler olu?­turabilir. ?skelette metastaz yapan tü­mörler genellikle epitel hücrelerinden oluşan karsinomlardır; bunlar organları oluşturan hücrelerin (meme, prostat, ak­ci?er, bağırsak, dölyata??, tiroit vb) yap? ve özelliklerini korurlar. Kılcal damar­larda oluşan küçük embolıler halinde kan yoluyla kemik dokusuna ula?an tü­mör hücreleri gelişmeye ba?lar ve ikin­cil tümörü oluşturur. Bu kütlenin varlığı ancak kemi?in yapısın? zayıflatıp patolo­jik kırıklara neden olduğunda fark edilir.

Tedavi

Kötü huylu tümör tanısının konması her zaman idam fermam anlamına gelmez. Tümörü olan hasta karşısında ya­pılabilecek en kötü ?ey, eldeki tedavi yöntemlerinin etkisinden ku?kuya dü­?erek karamsarl??a kapılmaktır. Daha önce de vurgulandı?? gibi, erken tan? uygun tedaviye olanak tanır; bu da ba­zen iyileşmeyi sa?layabilir. Kötü huylu tümör tedavisinde var olan tüm yön­temler kullanıld???nda yaşam süresi uzatılır, hastanın genel durumu düzelir ve sıkıntısı hafifler; bütün bunlar hasta­ya hastalığın tüm olanak ve araçlarla tedavi edildi?i duygusunu verir. Kötü huylu kemik tümörü tanısı konduktan sonra uygulanan tedavi yöntemleri ?un­lardır:
Tümörün bulunduğu kemi?in blok ha­linde çıkartılmasından sonra anatomik özelliklerine olabildiğince yakın akrilik ya da metal protezler ya da hastanın kendisinden alman (otojen) sağlıklı ke­mik grefleri, başka bir insanın kemikle­rinden hazırlanan (homojen) ya da ba?­ka hayvan türlerinin kemiklerinden ha­zırlanan (heterojen) grefler yerleştirilir. Bu giri?im genellikle yalnız kötü huylu tümörlerde uygulanır. Son yıllarda tü­mör nedeniyle kemi?in çıkartıld??? ol­gularda, bu kemi?in yanı sıra k?kırdakla kapl? eklem ucunu da içeren bir kemik grefi de nakledilmektedir. Burada amaç alman kemi?i yerine koymak ve yakın­daki eklemin işlevini olabildiğince sür­dürmektir.
Tümör ileri derecede kötü huyluysa, çevredeki yumu?ak dokulara yayılmas?­n? önlemek amac?yla bacak ya da kol zaman geçirmeden kesilmelidir.
Y (gamma) ???nlarıyla tedavi (röntgen tedavisi, kobalt tedavisi) tek başına ya da cerrahi tedaviyle birlikte, tümörün gelişimini durdurmak ve vücuttaki tü­mör hücrelerini öldürmek için uygula­nabilir.
Genellikle retikülosarkom Ewing tümörü dışındaki iskelet tümör­leri, ??ın tedavisine pek duyarl? de?il­dir. Cerrahi tedavi ya da ??ın tedavisi tümör öldürücü ilaçların kullanıld??? kemoterapiyle birlikte uygulanabilir. Bu ilaçlar tümör hücrelerinin gelişimi­ni ve üremesini sa?layan metabolizma süreçlerini bozarak tümörün gelişimini yava?latır.

Son olarak, tümörlerin tan? ve teda­visinin çeşitli güçlüklerle dolu olduğu­nu belirtelim. Bu nedenle tümör tedavi­si de tıp alanında özel bir uzmanla?ma­y? gerektirmektedir.