Somatizasyon Bozukluğu

Steadman Tıp Sözlüğünde somatizasyonun kelime anlam? stresin fiziksel belirtilere dönüştürülmesi olarak tanımlanmaktadır. Somatizasyon bozukluğu olarak tanımlanan hastalıkta da hastalarda tekrarlayan, yaygın bedensel a?rı ve yakınmalar mevcuttur ve bu a?rılar bedensel bir hastalıkla ilgili değildir. Gerçekte hastalarda kişisel ve toplumsal sıkıntıların beden dili ile ifade edilmesi söz konusudur. Genelde bu tip hastalara, hastalık , hastası denir.

Bu hastalık genelde 30 yaşından önce ba?lar. Süre?en bir hastalıktır, sık tekrarlayan, değişen ve a?rı ile karakterize olan bedensel belirtiler görülür. Genelde bu a?rıları açıklayacak bedensel bir hastalık bulunamaz. Hastanın yaşam öyküsünde benzer şikayetlerin sık? sık tekrarladı?? görülür. Tekrar tekrar yapılan muayeneler ve ayrıntıl? tetkiklerde a?rıları açıklayacak bir neden bulunamaz. Sürekli yakınmaları olan bu hastalar zaman içinde toplumda dikkat çekmeye ve bu sayede bazı sorumluluklarından kurtulmaya ba?larlar. Herkesin bir araya geldiği toplumsal olaylarda ”dü?ün, bayram ve cenaze gibi”  bu ki?ilere hal hatır sormanın ardından hastalığı sorulur, hasta oldukları için onlardan bir şey yapması beklenmez ve özel ilgi gösterilir. Bu hastaların yıllardır hasta olduğu bilinir, ancak hastalığının ne olduğu tam olarak bilinmez. Her seferinde farklı yakınmalar getirirler ve bu yakınmalara genelde tanı konamaz. Hastaların yanında mutlaka bir a?rı kesici vardır ve bazen bu hastalar birbirlerine şeker gibi ağrı kesici ikram ederler. Hemen hemen tüm ağrı kesicileri kullanm??lardır ve a?rı kesici tüketimi çok fazladır. Gittikleri doktorlardan de?i?ik a?rı kesiciler talep ederler ve çok sayıda ilacın olduğu reçeteler yazıld???nda memnun olurlar. Doktor bir neden bulamadı??nda veya ilaç önermedi?inde bundan memnun olmaz ve başka doktor arayışına giri?irler.
Erken ya?larda ba?layan bu hastalık ki?ilik sorunu gibi süre?endir. Hastalar bu hastalıkları yolu ile toplumsal ilişki kurarlar.

Somatizasyon belirtileri
Somatizasyon bozukluğu tanısı koymak için 34 belirtiden en az  13 tanesi görülmelidir.

1. Kusma

2. Kol ve bacak a?rıs?

3. Nefes darlığı

4. Sa??rlık

5. Yürüme zorlu?u

6. Karın a?rıs?

7. S?rt a?rıs?

8. Çarpıntı

9. Çift görme

10. Kas a?rıs?

11. Eklem a?rıs?

12. Bulantı

13. Sersemlik

14. Bulanık görme

15. İdrar yapma güçlü?ü

16. Karında şişkinlik hissi

17. İdrar yaparken a?rı duyma

18. Unutkanlık

19. Körlük

20. Cinsel ilişki sırasında cinsel organlarda yanma

21. ?shal

22. Baş ağrısı dışındaki bedenin herhangi bir yerinde a?rı duyma

23. Yutma güçlü?ü

24. Bayılma

25. Cinsel isteksizlik

26. De?i?ik besinler yedi?inde bunları tolere edememe

27. Ses kısıkl???

28. Sara benzeri nöbet geçirme

29. Göğüs a?rıs?

30. Cinsel ilişki sırasında a?rı duyma

31. A?rıl? adet görme (kadınlarda)

32. Düzensiz adet görme (kadınlarda)

33. A??rı adet kanaması (kadınlarda)

34. Gebelik boyunca kusma (kadınlarda)

Belirtiler genelde hastayı da rahatsız edici düzeydedir. Bu nedenle hastalar sıklıkla doktora başvururlar, de?i?ik ağrı kesiciler kullanırlar ve genelde yaşam tarzlarını da hastalığa göre de?i?tirirler.

Somatizasyon bozukluğu kimlerde görülür
Hastalığın görülme oran? toplumdan topluma de?i?ir. Yabancı ülkelerde binde 1-2 gibi rakamlar verilmektedir. Yurdumuzda ne sıklıkta görüldüğü konusunda bir araştırma yoktur. Ancak  bu oranın yurdumuzda çok daha fazla olduğu yönündedir. Bizim kültürümüzde sıkıntıların beden dili ile ifade edilmesi sıktır. Ço?u depresyon hastası bile hastalıklarını bedensel yakınmalarla anlatmaktadır. Profesyonel olmayan ki?iler bu bedensel yakınmaların altında yatan depresyon belirtilerini sıklıkla fark etmezler. Kocasıyla şiddetli bir tart??ma sonrası bayılan ve şiddetli bedensel a?rılardan yakınan kadın hastalara sık rastlanmaktadır. Yine kocasıyla duygusal bir yakınlık içine giremeyen, huzursuz bir evlilik yürütmek zorunda kalan, kocasından sayg? görmeyen veya dayak yiyen kadınlarda cinsel ilişki sırasında a?rı ve yanma gibi belirtilere sıklıkla rastlıyoruz. Bu belirtilerin anlam? “ben ruhsal olarak çok sıkıntıdayım ve bu sıkıntıy? kaldıramıyorum” şeklinde yorumlanabilir. Yakınmalar bedensel olduğu için çözüm içinde genelde başka branıtan doktorlara başvurulur. Bu yakınmalarla kadın doğum, nöroloji, dahiliye, kardiyoloji gibi başka branıtan doktorlara başvuran hastaların say?sı oldukça fazladır. Bu hastalara genelde bedensel bir hastalık tanısı konamaz veya bedensel bir nedene yönelik tedavi başlandı??nda genelde tedaviden yanıt alınamaz.
Ekonomik gücü kısıtl?, evlenmemiş ve eğitim düzeyi düşük ki?ilerde hastalığın görülme olasılığı artmaktadır. Ailesinde bu hastalık olan çocuklarda ileride bu hastalığın görülme oran? 11 kat artmaktadır. Bu belirtilerle gelen çocuk hastalarda ailesinde benzer hastalık olan bir ki?i olup olmadığı araştırılır. Yine bu çocukların ailelerinde madde kullanımı veya antisosyal ki?ilik görülme olasılığı artmaktadır.
Bazı hastalar da az sayıda belirti olabilir bu durumda tanı konamaz. Bu hastalık tek başına bulunabilece?i gibi diğer psikiyatrik hastalıklarla da sıklıkla bir arada bulunur. Somatizasyon bozukluğu ile bir arada görülen diğer hastalıklar depresyon, anksiyete bozukluğu ve ki?ilik bozukluklarıdır. Fobi ve panik hastalarında da benzer belirtiler olabilir.
Bu hastalarda bazen intihar giri?imi olabilir ancak öldürücü intihar giri?imi nadirdir.
Hastalık nedeni ile hastaların genelde kar???k ve dalgal? bir yaşam? vardır. Bu hastalarda e?ler arasında tart??malar, ayrılma ve bo?anmalar, i? yerinde sorunlar sıktır.

Somatizasyon bozukluğu nedenleri
Hastalığın neden ortaya çıktığı tam olarak bilinmemektedir. Hastalığa biyolojik, sosyal ve psikolojik faktörlerin yol açtığı ileri sürülmektedir.

Sosyal nedenler,  hastalar sosyal ili?ik kurabilmek için bedensel yakınmalarını kullanıyor olabilirler. Örneğin kocasının her akşam kahveye gitmesini istemeyen bir ev hanım? bunu direk ifade etmek yerine kocasının evde kalmasını sa?lamak için sürekli hasta olduğunu yalnız kalamayaca??n? öne sürüyor olabilir. Yine çocuklarından bir istekte bulunurken hastalığın? öne sürebilir. Bazı hastalar ya?adıkları stresle başa çıkmak için bedensel yakınmalar kullanırlar. Örneğin psikolojik kökenli bayılmalarda olduğu gibi ki?inin bilinç d??? çatışmalarının do?urdu?u stres bayılma ile sonuçlanabilir.

Psikodinamik nedenler, Freud’a göre cinsel içgüdülere ba?l? bilinç dışında olan çatışmalar bazı hastalarda bu belirtileri ortaya çıkarmaktadır.

Biyolojik nedenler, bazı araştırmacılar bu hastalığın nöropsikolojik nedenlere dayand???n? öne sürmektedir. Bu hastalarda dikkat ve bilişsel işlevlerde bozukluk olduğu ve bunun sonucunda alg? bozuklukları oluştu?u ileri sürülmektedir. Bu hastalığın genetik yatkınl??? olduğu düşünülmektedir. Hastaların birinci derece yakınlarında hastalığın görülme oran? %10-20’dir. Yine bu ailelerde madde kullanımı ve ki?ilik bozuklukları daha sık görülmektedir. Yine sitokinler denen ba????klık sisteminde haberci rolü oynayan bazı maddelerin bu hastalığın ortaya çıkışında rol oynayabilece?i düşünülmektedir. Bu konuda kesin bir veri olmamakla beraber araştırmalar halen devam etmektedir.

Somatizasyon bozukluğunun ayırıc? tanıs?, Hipokondriasis daha geç ya?ta ortaya çıkar, genelde tek belirti ile karakterizedir. Örneğin midesi çürümü?tür, yakında bu hastalıktan ölecektir ve doktorlar bu hastalığa tanı koyamamaktadır. Hastalar bu hastalıktan öleceğini düşünür ve bu düşünceleri saplant? düzeyindedir. Gidilen her doktorda tekrar tekrar bu hastalığın ortaya çıkarılması istenir. Yapılan tetkikler ve muayeneler hastanın böyle bir hastalığı olmadığına telkin etmeye yeterli gelmez, her seferinde başka doktorla aynı araştırmalar tekrarlanır. Somatizasyon hastalarında ise de?i?ik belirtiler söz konusudur, birkaç ay ba?? a?rır bunun araştırılması yapılır buna yönelik ilaç ba?lanır, iyileştikten bir süre sonra sırtında açıklanamayan a?rılar ba?lar, bunu takiben bulanık görmeden yakınır vb.. çok sayıda doktora başvurur ve de?i?ik operasyonlar geçirirler. Ancak her seferinde bir süre sonra hastalık başka belirtilerle tekrar ba?lar.

Somatizasyon bozukluğu tedavisi, süreklidir ve tekrarlayıcıdır. Kesin tedavisi henüz bilinmemektedir. Genelde ergenlikte ba?lar ancak 30 ya?larında ba?layan vakalar da vardır. Stresli durumlarla kar??la??ld???nda yeni belirtiler ortaya çıkar; her belirti kümesi 6-9 ay devam edebilir. Bir belirtinin ortadan kalkıp diğer bir belirtinin ortaya çıkması arasındaki zaman 1 yıldan uzun değildir. Yani hastalar iyileştikten sonra en geç bir yıl içinde başka belirtilerle yeniden hastalanırlar. Yeniden hastalanma genelde stresli bir durumla kar??la??lan bir döneme rastlar. Belirtilerin ortaya çık??? ile yeni doktor aray??? ba?lar.
Somatizasyon bozukluğu olan hastalar bedensel hastalığı olan hastalara göre daha az toplumsal uyum gösterir ve somatizasyon bozukluğu olan hastaların i?teki verimleri bedensel hastalığı olan kişilere göre daha dü?üktür.
Tedavide belli bir ilaç ve tedavi yöntemi bilinmemektedir. Ancak hastaların toplumsal uyumun ve i? verimini artırmak amac? ile psikolojik destek verilebilir. Yine bu hastalarla ilişki kurmada psikiyatristin tutumu çok önemlidir.