hastalıklar

Ürtiker
Ürtiker sıklıkla kar??la??labilen bir deri lezyonudur, Üriker kendi başına bir hastalık de?il birçok nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir.Halk arasında kurde?en ve dabaz olarakta bilinir. Belirleyici özelliği yoğun ka??ntının eşlik ettiği deri dökün­tüleridir. Genellikle erken ya?larda görü­lür. Sonraki yıllarda sıklığı azalırsa da, 30 yaşından ba?layarak yeniden artar. Kadınlarda daha yaygındır. Bu özellik hormon dengesizli?ine ba?l? damar olay­larının ortaya çıkmasına ba?l? olabilir.

Ürtiker belirtileri

Ürtikerin en önemli belirtisi kabartıl? kızarıklıklardır. Deriden kabarık olan ürtiker pla??, sınırlan belirli ve yuvar­lakça bir görünüm ta??r. Kabarc??ın ça­p? birkaç milimetreden birçok santimet­reye kadar de?i?ebilir. Açık kırmız? olan rengi ortada beyazla??r. Yo?un bir ka??ntıyla birlikte belirir.
Kabarcıklar bütün vücuda yayılabile­ce?i gibi, vücudun herhangi bir bölü­müyle de sınırl? olabilir. Gözkapa?? gibi bazı bölgelerin özellik gösteren anatomik yapısı nedeniyle, ürtiker bu bölge­lerde yaygın bir şişkinlik yaratabilir. Ödemler bazen büyük boyutlara ula?abi­lir. Çoğunlukla inatç? bir ka??nt? görülür.
Ödemli kabarcık birden ve çok hızl? oluşur; birkaç dakika ya da saat içinde kaybolur.  Bazen döküntüler gece ortaya çıkar,  hasta sabah hekime ve aile birey­lerine böyle bir döküntü geçirdiğini söyler, ama lezyonlan gösteremez.Hastalık çoğunlukla kabuklu deniz ürünleri ya da çilek yendikten sonra or­taya çıkar. Bazı olgularda ise, ço?un­lukla ishalle birlikte görülen mide, bağırsak ya da mide iltihabı öyküsün­den sonra hastanın vücudunda ödemli kabarcıkların oluştu?u gözlenir. Müshil vb ilaçlar da ürtikere neden olabilir. Gereksiz müshil alım? birçok olguda kalıcı bağırsak örselenmesine neden olur. Böylece vücudun duyarlıl???m ar­tırıc? bazı maddelerin bağırsaklardan emilimi ve dola??ma katılım? kolaylaş?r.
Ba?ta ürtiker olmak üzere alerjik hastalıkların olu?um sürecini ba?latabilen say?sız madde vardır. En iyi bilinen ürtiker nedenleri yiyecekler ile ilaçlar­dır. Bunlara enfeksiyonlar sonucunda gelişen ürtikeri de ekleyebiliriz. Enfeksi­yon etkenleri bademcikler ya da di?lerde odaklanan mikropların toksinleri ya da bağırsak asalakları ”tenya, oksiyür, aska-ris vb” olabilir. Ayrıca fiziksel etkenlerle ortaya çıkan ve oldukça sık görülen bir ürtiker tipinden de söz edilebilir. Deri yüzeyinde sürtünmeye ya da sürekli ze­delenmeye u?rayan yerlerde ödemli kabarcıklar ortaya çıkar. Fiziksel etkenlere ba?l? ürtiker olgularında, çizgi biçimli ya da yaygın kabarcıklar banyo sonra­sında, ayak tabanlarmdaki kabarcıklar ise uzun yürüyü?lerden sonra görülür. Bunlar kaygılandırın olmakla birlikte gerçek anlamda hastalık değildir. Ayrıca deriyi etkileyen zedelenmeler sonucun­da sa?lam deri üstünde kalıcı ürtiker kabarcıkları oluşabilir, bu olaya yapay ürtücer ya da dermografizm adı verilir.Dermografizm bazı olgularda ömür boyu sürebilir, bazılarında ise aşamalı olarak kaybolur. Kanamal?  hemorajik ürtiker oldukça ender görülen bir tiptir, damar yata??nın a?ın kırılganl??? sonu­cunda kanın dokulara sızmasıyla ortaya çıkar.

Ürtiker nedenleri

Ürtiker genellikle alerjiden kaynaklanır. Hastalığın olu?umu ana hatlarıyla şu sü­reci izler.Antijen denen belirli bir mad­de ”örneğin bir protein”  vücuda girer. Vücudun savunma sisteminde bu mad­deye kar?? antikor denen maddeler üre­tilir. Antikorların görevi antijenin isten­meyen olası etkilerini engellemektir. Bu nedenle yalnız antijene kar?? etkili olma özellikleri vardır. Antijenin yeniden vü­cuda girmesi ve bunu izleyen antijen, antikor karşılaşması ürtiker belirtilerini ba?latır. Alerjen olarak da bilinen anti­jene kar?? antikorlar üreten vücudun du­yarlıl??? artar. Vücudun bütün sistemleri bu tür hastalıklardan etkilenebilir. Solu­num sisteminde saman nezlesi ve bron-?iyal astım, sindirim sisteminde mide bağırsak iltihabı görülebilir. Alerjenin araştırılarak belirlenmesi tedavi açısın­dan büyük önem ta??r. Alerjen madde­nin ortamdan uzakla?tırılması en etkin tedavi yöntemidir. Böylece hastalığı ba?latan süreç engellenmiş olur.
Alerjik ürtiker dışında rastlantıyla oluşan ürtiker olgularına da rastlanır. Bunlar özellikle örseleyici maddelerle temastan sonra ortaya çıkar. Isırganotu gibi bitkiler, böcek sokması gibi uya­ranlar ve so?uk ya da sıcak etkisi ürtikere yol açabilir. Bu olgularda ödemli kabarcık yalnız temas bölgesinde beli­rir. Ama daha önce belirtildi?i gibi, a??­rı duyarl? ki?ilerde döküntüler hızla ya­yılarak bütün vücudu kaplayabilir.Ürtikerde kabarc??? oluşturan biyo­kimyasal süreç antijen-antikor birle?­mesiyle ba?lar. Bu süreçte iki kimyasal bile?ik ortaya çıkar: Histamin ya da histamin benzeri maddeler ve serotonin. Bunlar derialt? dokusundaki damarları etkileyerek damarlarda genişlemeye  kızarıklık,  ayrıca damarların geçir­genli?ini de?i?tirerek damar yata?? d???­na serum sızmasına ”ödem ve ürtiker kabarc???nın olu?umu” yol açarlar. Alerjiye neden olan etken bazen kolay­ca belirlenir. Alerji yapabilecek madde­lerin tek tek denenerek ayıklanması alerji etkeninin bulunmasında sonuca götürücü olabihr.
Zor belirlenen alerjenler için uygu­lanan “deri testleri” her zaman istenen sonuçlan vermeyebilir. Çoğunlukla bir­den” çok uyarana kar?? duyarl? olan bu hastalar çok sayıda maddeye tepki gös­terirler.
Alerjik durumlar dışında, organ ve sistemlerin özellik gösteren hastalıklarında da ürtikerin ortaya çık??? kolayla­??r. Karaciğerin işlevini iyi yapamama­sına ba?l? sindirim güçlüklerinde ya da kolit tarzında kronik enfeksiyonlara ba?l? rahatsızlıklarda da ürtiker görüle­bilir. ?ç salgı sistemi bozuklukları da ürtiker nedeni olabilir. ”Eri?kinlik dö­nemine geçi?ten sonra bazı alerjik has­talıkların iyileşti?i bilinmektedir.” Has­tal??ın görülmesinde ailesel ve kalıtsal etkenlerin önemli rolü vardır. Dolay?­sıyla bir ailede aynı ya da de?i?ik yap?­da alerjik hastalıkların bulunması pek ender değildir.

Ürtiker tedavisi

Ürtiker tedavisinin temelini antihista minik ilaçlar oluşturur. Bunlar döküntü­lere yol açan biyokimyasal süreçleri en­geller. Ayrıca ka??ntıy? ve derideki yan­ma duyusunu hafifletir, deri döküntüle­rini hızla geriletir ve bir sonraki nöbetin gelişimine engel olur. Tepkimeyi önle­yen kortizon ya da ACTH ”adrenokorti kotrop hormon” gibi daha kuvvetli ilaç­ların , kan basıncının önemli ölçüde dü?­tü?ü daha a??r olgularda kullanmak ye­rinde olur. Ürtiker tedavisinde en önemli amaç hastalık etkenini saptayıp ortadan kaldırmaktır. Eğer bu yapılam?­yorsa, alerjen maddeleri ortamdan uzakla?tırma yoluna gidilir. Örneğin her salam yedi?inde ürtikerle kar??la?an bir hastanın döküntülerinden kurtulmak için bir daha salam yememesi gerekir. Ürtikere neden olan madde belirlenemezse, bütün ku?kulu olgularda hasta­nın hafif bir beslenme program? uygula­ması Önerilir. Bu?ada kolayca ürtikere neden olabilecek yiyecekler verilmez. Genelde pirinçli sebze ve meyveye da­yal? bir beslenme program? 4-5 gün ka­dar ciddi biçimde uygulandı??nda, akut ürtiker olgularının büyük bir bölümün­de iyi sonuçlar alınmaktadır.
Hastalığın uzun süre devam etmesi, alınan önlemlerin yeterli olmadığım gösterir. Bu durumda, vücudun a?ın duyarlıl???n? de?i?tirecek bir duyarlılık gi­derici tedavi gerekir. Bu arada sindirim sisteminin düzenli işlev görmesini sa?­lamak da çok önemlidir. Karaciğer ve bağırsak rahatsızlıkları tedavi edilmeli­dir. Karaciğeri zehirli maddelerden arındıran ilaçların ve süt mayalarının kullanılması yararlı olabilir. Hastada iç salgı sistemi bozuklukları da varsa, bunların düzenlenmesi yararlı sonuç verir. Enfeksiyon odaklan ortadan kal damlamalıdır. Ürtikerde mentollü, kalaminli losyonlar yerel olarak kullanıld?­??nda hastayı rahatlatır. Deriye uygu­landıklarında temas alerjisi oluşturabi­lece?i için, yerel antihistaminikler kul­lanılmamalıdır.