hastalıklar

Her kadının hayatının bir döneminde kar??la?t???, pek ço?unun sıklıkla yaşadığı korkulardan biri de yumurtalıklarda kist olmasıdır. Over kisti olarakta bilinen yumurtalık kisti , genelde masum olmalarına rağmen halk arasında çok korkulacak bir hastalık olan  kistler  hep aynı türde değildir.  Bu kistler genellikle bulgu vermezler ve tedavi dahi gerektirmezler.  Çok de?i?ik türde hücre barındıran yumurtalık organı dokusu, embriyonik dönemden ba?layarak bir çok hormonun etkisi altındadır. Bu de?i?iklik türden hücreler çeşitli faktörlerin etkisi ile büyüyebilir ve kistle?ebilir. Kistlerin içerdikleri hücre türüne bağlı olarak hormon veya benzeri maddeler salgılayabilir.

Kist, over kisti nedir
Kabaca ifade etmek gerekirse kist etraf? kist duvarı adı verilen ve etrafındaki dokulardan farklı bir doku ile çevrili, sıvı içeren kitlelerdir. İnsan vücudunda hiç bir madde statik değildir. Bütün hücreler sürekli ölür ve yerlerine aynı türde yenileri yapılır. Yine bütün hücreler de?i?ik miktar ve yapılarda sıvı salgılarlar. Hücreler arasında bulunan sıvıların bir kısmı kan dola??mından gelirken bir kısmı da hücrelerin kendileri tarafından yapılır. Bu sıvılar sürekli absorbe edilir ve yeniden yapılır. Bu absorbsiyon ve üretim a?amalarındaki bir dengesizlik ya da başka bir nedenden dolayı sıvının a??rı birikmesine ödem denir. Eğer sıvılar farklı bir doku tarafından çevrelenir ve sıvı al??veri?i engellenirse ortaya çıkan olu?umun adı kist olur. Vücutta bulunan hemen hemen bütün dokularda kist ortaya çıkabilir ancak yumurtalık dışındaki organların kistleri çok daha çabuk ve kolay belirti verebilir. Bunun nedeni diğer organlarda meydana gelen kistlerin bu organların fonksiyonlarını bozmalarıdır. Yumurtalık kistlerinin bir kısm? da bu şekilde fonksiyon bozukluğu yaratarak belirti verirken çok büyük bir bölümü de ne fonksiyonlarda bir kayba neden olur ne de uzunca bir süre belirti verir.
Over kistleri olu? biçimine göre de neoplastik yani tümöral ya da fonksiyonel olarak da iki bölümde incelenir.

Over kisti sebepleri
En sık neden hormonal düzensizliklerdir. Normalde her adet döneminde overler içinde yumurta hücresini ta??yan ve boyutları 3 cm’ye kadar ula?abilen folekül adın? verdi?imiz bir kist oluşur. Sonra bunun çatlaması ile yumurta açığa çıkar. Kadın gebe kalmaz ise bu dönemden 14 gün sonra kadın adet görür. Ancak hormonal düzensizliklerde bu yumurta ta??yan kistler ya çatlamaz, ya sabit kalır ya da büyümeye devam ederek bizim basit kist veya folekül kisti dediğimiz kistleri oluştururlar. Geçirilmiş over iltihaplar?, çok fazla radyasyona maruz kalma da over kistine sebep olabilir.

Over kisti kimlerde  görülür Over kisti özellikle adet gören kadınlarda görülür. Adet dönemi ba?lamayan genç kızlarda veya menopozdaki kadınlarda nadir görülür. Ailesinde over  yumurtalık kanseri, rahim kanseri bulunan kadınlar da riskli gruba girer.

Yumurtalık kisti belirtileri Yumurtalık kistlerini kabaca habis ve selim ba?lıkları altında incelenebilir. En sık görülen iyi huylu over kistlerdir. Yumurtalık diğer organlara göre belirti verme açısından daha fakirdir. Ço?u kez bir şikayet yaratmazlar ve rutin kontroller esnasında fark edilirler. En sık verdikleri belirtiler

• Adet düzensizli?i
• Karında şişkinlik
• Karın a?rıs?
• Sindirim sistem, bozuklukları
• İdrar yolu şikayetleri

Over kisti dışında pek çok durum da benzeri şikayetler yaratt???ndan, bu tür yakınmaları olan kişiler genelde durumlarını önemsemezler. Çok fazla büyümeyen bir over kisti karın boşluğu içerisinde kendine rahatlıkla yer bulabilece?i için şişlik yapmaz. Benzer şekilde hormon salgısı yapmayan kistler de adet düzensizli?i yaratmaz.

A?rı over kistlerinde nadir olarak görülür. Eğer a?rı varsa bu kitlenin iltihaplandı??n? ya da endometriozis olabilece?ini gösterir. Nadiren kistlerin kendi etrafında dönmesi (torsiyon) ya da patlaması (rüptür) şiddetli a?rı ve akut karın tablosuna yol açabilir. Kistler mesaneye bask? yaparak sık idrara çıkma, rektuma bası yaparak da kabızl??a yada dışkı yaparken aşrıya neden olabilirler. Zaman zaman da i?tahsızlık, kilo kaybı, hafifi bulantı gibi sindirim sistemi yakınmaları olabilir.
Akılda tutulması gereken nokta kistlerin çok farklı türlerinin olduğu ve yarattığı şikayetlerin kistin türüne ba?l? olabilece?idir.

Over (Yumurtalık) kistleri nelerdir

?nklüzyon kisti
S?klıkla rahim ameliyat? esnasında rastlanan fonksiyonel olmayan bir kisttir. Ço?u mikroskopik boyuttadır. Hiçbir belirti vermez ve ultrasonda da fark edilemez. Muhtemelen her yumurtlamadan sonra yumurtalık cidarının bütünlü?ünün bozulmasın? takiben iyileşme döneminde doku içerisinde germinal epitel adı verilen hücre türünün hapsolmasından kaynaklanmaktadır. Bazı araştırmacılar bu kistciklerin uzun dönemde habis de?i?ime u?rayabilece?ini ve over kanserinin öncülü olabilece?ini iddia etmektedirler.

Follikül kisti
Gençlerde en sık rastlanan kistlerin başında gelir. Geli?en yumurta hücresinin çatlamaması ve büyümeye devam etmesi nedeni ile olduğu düşünülmektedir.. Büyüklükleri genelde 2-3 santimetredir, nadiren 4 santimetreyi a?ar. Oldukça gergin ve içinde berrak sıvı içeren kistlerdir. Herhangi bir komplikasyon yaratmazlar.
Nedeni tam bilinmektedir ancak kabul edilen bazı teoriler vardır. Kronik pelvik iltihabı gibi overlere giden kan miktarının arttığı durumlarda, buna bağlı olarak folliküllere ula?an hormon miktarlarının normalden fazla olması nedeni ile geli?ebilece?i bilim çevrelerinde en fazla kabul gören olu? mekanizmasıdır. Yapılan deneylerde konjesyon olarak adlandırılan bu fazla kan akımının follükül aktivitesini arttırd??? gösterilmi?tir.
Ba?ka bir olası neden ise yüksek dozda gonadotropinlerin varl???nda ”beyinden salgılanan ve overlerde yumurta hücresi gelişimini uyaran hormonlar” overlerin olması gerekenden fazla uyarılması neticesinde ortaya çıktıklarıdır. Bu teorinin destekçisi kısırlık tedavisi esnasında yumurtlamay? teşvik edici ajan kullanan kadınlarda follikül kistlerinin normalden fazla görülmesidir.
Gonadotropin miktarı normal sınırlarda olsa dahi bunların salgılan?? ?ekillerinde meydana gelen dengesizlikler de geli?miş yumurta hücresinin çatlamasın? engelleyebilir ve follikül kistine yol açabilir. Gonadotropinlerin salgılan?? şeklini bozan pek çok etken olabilse de genelde altta yatan bir sebep bulunamaz.

Ba?ka bir teoriye göre de yumurtalık etrafındaki yap???klıklar ve herhangi bir nedenle yumurtalık duvarının kalınla?ması yumurtlamay? engelleyerek follikül kistine yol açmaktadır. Ancak bu görü? bilim çevrelerinde ra?bet görmemektedir.
Follikül kistleri genelde belirti vermezler. Patlaması ya da kendi etrafında dönmesi ve akut batın tablosu yaratması yok denebilecek kadar azdır. Bazen östrojen hormonu salgılayarak adet düzensizli?ine neden olabilir. S?klıkla başka bir nedenle yapılan ultrason incelemesi esnasında fark edilen follükül kistleri, belirti verdi?inde en sık adet gecikmesine neden olur ve hastalar bu gecikme nedeni ile jinekolo?a müracaat ettiğinde fark edilirler.

Follikül kistleri genelde kendili?inden kaybolur ve tedavi gerektirmez. Üreme ça??ndaki kadınlarda saptanan ve 5 santimetreden küçük kistler takibe alınır. Hasta bir ay sonra yeniden muayeneye ça??rılır. Kistin 1-2 adet dönemi sonrasında kendili?inden kaybolması beklenir. Bazı zamanlarda kistin küçülmesini kolaylaştırmak için doğum kontrol hapları verilebilir. Burada amaç beyinden salgılanan gonadotropinleri baskılayarak overler üzerindeki uyarıy? ortadan kaldırmaktır.

Tedaviye rağmen küçülmeyen ya da büyüme gösteren kistlerde ameliyat gerekli olabilir. Bu kistler genellikle üreme çağındaki genç kadınlarda görüldüğü için ameliyat esnasında yumurtal??a zarar vermeden sadece kist çıkartılır.

Korpus luteum kisti
Normalde her yumurtlamadan sonra yumurta hücresinin atıld??? doku farklıla??r ve korpus luteum adı verilen dokuya dönüşür. Korpus luteumun görevi olası bir gebelikte düşük olmadan gebeli?in rahime yerleşmesini sa?layan progesteron adı verilen hormonun plasenta fonskiyonel hale gelene kadar üretilmesidir. Bu doku zaman zaman içinde sıvı birikmesi nedeni ile kistle?ebilir. Genelde 3-4 cm büyüklüğündedir. Hormon salgılaması olduğu için adet rötarına yol açabilir. Kist içine kanama olursa kasıklarda a?rı görülebilir. Bazen patlayıp karın içine kanamaya yol açabilir. Bu durumda dış gebelik ile kar??tırılabilir.

Herhangi bir komplikasyon gelişmedi?i durumlarda tedavi gerektirmez. Kendili?inden kaybolur.

Teka-lutein kisti
A??rı hormon salgısına bağlı olarak ortaya çıkar. hemen hemen her zaman çift taraflıdır ve 20 cm kadar büyük olabilirler. S?klıkla kısırlık tedavisi alanlarda görülür. Tedavide yatak istirahat? ve takip gerekir. Bazı zamanlarda cerrahi tedavi gerekli olabilir.
Gebelik Luteomas?
Gebelik esnasında görülen solid yap?da bir kitledir. Bazen 20 cm kadar büyüyebilir. Hastaların 4′te birinde fazla miktarda salınan erkeklik hormonuna bağlı olarak tüylenmede art?? saptanabilir. Gebelik sona erdi?inde kendili?inden geriler. Ancak diğer tümürlerden ayrımının yapılması gerekir.

Yumurtalık kisti tanıs?
Genelde rutin muayene ya da başka bir sebepten dolayı yapılan muayene ve ultrasonografide saptanırlar. Muayenede hastanın ya??, kitlenin büyüklüğü, ?ekli, saf kist ya da solid yap?da olu?u, etrafa yap???k olup olmadığı, hassasiyet olup olmadığı, Önemlidir. Ultrasonografide saf kist görünümünde olan ve 5-6 santimden küçük çapta olan kistlerin iyi huylu ve fonksiyonel olma olasılığı yüksektir. Ayrıca tan?da hastanın ve kitlenin durumuna göre tomografi, manyetik rezonans hormon tetkikleri ve kanda tümör belirteçleri incelenir ve tedavi için bir karara varılır.

Kistler kötü huylu mudurı Çocuk sahibi olamama nedeni olabilirler miş Kistle birlikte gebelik oluşabilir mi?

Ço?u over kist iyi huyludur (yüzde 80-85) ve genellikle 20-44 ya? arası kadınlarda görülür. Tek tarafl?, mobil (hareketli) ve düzgün yüzeyli olan kitleler iyi huylu iken; iki tarafl?, kat?, yap???k, düzensiz yüzeyli ve hızl? büyüme eğiliminde olan kitleler ise büyük olasılıkla kötü huyludur. Özellikle muayene ve ultrasonda elde edilen bulgular, ayrıca bazı kan tahlilleri ayırıc? tan?da bize yardımcı olur. Kistler her zaman infertilite (kısırlık) nedeni değildir. Eğer olu?um sebepleri hormonal düzensizlik ise infertilite görülebilir. Over kisti ile gebelik oluşabileceği gibi gebelik de over kisti oluşturur. ?lk gebelik aylarında gebeli?in devamı için gerekli hormonları salgılayan ve boyutları bazen 8-10 cm’ye ula?abilen bir kist oluşur. Ancak gebelik ilerledikçe genelde küçülür ya da kaybolur. Takip etmek gerekir.

Kistlerin teşhisi için hangi yöntemler kullanılır?

Kistin tanısı için muayene ve ultrason yeterli olur. Ancak cinsi hakkında bilgi sahibi olmak için bazı kan testleri gerekebilir. Kanser şüphesinde ileri radyolojik tetkiklere başvurulur.

Yumurtalık kistleri  tedavisi
Over kistinin tedavisi cinsine göre de?i?ir. S?k gözlenen basit kistler için genelde takip tercih edilir. Bu esnada doğum kontrol hapları kullanmak da kistlerin küçülmesine yardımcı olur. Doğum kontrol hapları yumurtalıkların çalışmasın? durdurarak mevcut kistlerin vücut tarafından emilmesine yardımcı olur. ?ltihabi kistlerde düzenli antibiyotik tedavisi gerekir. Ancak 8-10 cm’yi geçen ya da daha küçük olduğu halde 3-4 aylık takiple de sürekli büyüyen, ultrason ve kan testlerinde kötü huylu olma ihtimali olan kistlerin ameliyat ile alınması gerekir. Cerrahi giri?im, bariz a?rı ve kötü huylu olma şüphesi bulunan vakalara uygulanmalıdır. USG’de büyük kistler, çok odal? kistler ya da kan akımındaki artma kanser i?aretidir. Kötü huylu kistlerden şüphelenildi?inde hasta hangi ya?ta olursa olsun derhal ameliyat yapılmalıdır. Menopozdan sonra kadınlarda rastlanan kistler daha önemlidir. Bunların kötü huylu olma olasılığı yüksektir. Ancak menopozdaki kadında tesadüfen rastlanan bir kist küçükse (çap? 5 cm’den küçük), tek bo?luklu ve inci duvarl? ise kötü huylu olma olasılığı çok dü?üktür. Bu kitleler cerrahi tedavi yerine takiple tedavi edilmelidir.

Kistler alındıktan sonra tekrarlayabilirler mi?

Kistlerin tekrarlaması cinsine göre de?i?ir. Hastay? 6 aylık muayene ve ultrason takibi ile izlemek uygundur.

Tedavi edilmezse ya da geciktirilirse hastanın kar??la?aca?? sorunlar nelerdir?

Kist tedavi edilmezse daha da büyüyebilir, belli bir büyüklükten sonra yırtılarak karın içine kanama yapıp hastanın hayatını tehlikeye sokabilir. Kötü huylu ise vücuda yayılarak ameliyat edilemez a?amaya gelebilir.